Untitled Document

คำศัพท์คัมภีร์ฉันทศาสตร์แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์

ศัพท์	ความหมาย	ศัพท์	ความหมาย
คัมภีร์	ตำรา	ฉันท	คำประพันธ์ ความพอใจ ความรัก
ศาสตร์	ความรู้	บรรพ์	ก่อน ทีแรก
ทินกร	ดวงอาทิตย์	กระจ่าง	สว่าง ชัดเจน แจ่ม
ส่อง	ฉายแสง เพ่งมอง เล็ง	แจ้ง	กระจ่าง สว่าง ชัด
มรรคา	ทาง	คัมภีร์ไสย	ตำราลัทธิเกี่ยวกับเวทมนตร์คาถาจากศ.พราหมณ์
ไข	บอก อธิบาย ขยาย	กองกรรม	ผลแห่งการกระทำ
บรรจง	ทำอย่างระวัง	อ่าองค์	การโอ้อวดตัว
เข็ดขาม (ซ)	เกรงกลัว	มุสา	หลอกลวง
กระหน่ำ	ซ้ำๆ ย้ำให้มาก	ประเสริฐ	ดี
เกียจ	รังเกียจ กีดกัน คดโกง	มารยา	การลวง การแสร้งทำ เล่ห์กล
อุบาย	วิธีการอันแยบคาย เล่ห์กล เล่ห์เหลี่ยม	พลัน	ทันที รวดเร็ว
ถ้อย	คำพูด	อาตมา	ตัวเอง
เยียน	เยี่ยม	หลงเล่ห์	เชื่อในกลอุบายที่ทำให้คนหลงผิด
กามา	กาเม ความใคร่ ความต้องการ สิ่งที่น่าปรารถนา	กิเลส	เครื่องทำให้จิตใจเศร้าหมอง เช่น โลภ โกรธ หลง
โลภะ	ความอยากได้ไม่รู้จักพอ	อนาถา	ยากจน ไม่มีที่พึ่ง
ถือตน	ไว้ตัวไม่ยอมลดตัวเพราะหยิ่งในศักดิ์หรือฐานะ	ห่อน	เคย ไม่
รู้ที	ชั้นเชิง โอกาส (อาการไข้)	แก่รู้	ชำนาญ เชี่ยวชาญ รู้จริง
อุดม	เต็ม	ญาณ	รู้
หมิ่นประมาท	ขาดความรอบคอบเพราะทะนงตัว	เจนจัด	ชำนาญ
จังหวัด	ขอบเขต ขอบเขตเนื้อหาของเรื่องในคัมภีร์	ปฐม	เริ่มต้น แรกเริ่ม
ชื่อตำรา	ฉันทศาสตร์ ปฐมจินดา โชตรัต ครรภ์รักษา อไภยสันตา สิทธิสารนนท์ปักษี ธาตุบัญจบ โรคนิทาน ธาติวิวรณ์(ธาตุพิการ)
อติสาร	สิ่งสำคัญที่แสดงให้ทราบ (อาการไข้หนัก)	อะวะสาน	(อวสาน) จบ สิ้นสุด
มรณะ	ตาย	สรรพคุณ	คุณสมบัติของสิ่งที่เป็นยา
กำเริบ	รุนแรงขึ้น ได้ใจ	หย่อน	ถอย คลาย เบาลง ทุเลา
ยก	พากันไป งดเว้น มอบ อ้าง เพิกถอน	ยัก	เปลี่ยนที่ นำไปไว้ที่อื่น (ยักย้าย)
เวช	แพทย์	งม	ชักช้า ไม่ทันเหตุการณ์ คลำหาของในน้ำ
คลำ	ค้นหา ค้นหาของในที่มืด	จักขุ	ดวงตา สายตา
หน	ทาง	ทุกข์	(เวียนว่ายตายเกิด) ความยากลำบาก
นิพพานดล	ถึงการดับกิเลส ถึงหมดความทุกข์	พิริยสติ	ความเพียร ความหมั่นตั้งความรู้สึกรับผิดชอบ
สมาทาน	การถือรับเอาเป็นข้อปฏิบัติ	ทรงไว้	ตั้งอยู่ได้ จำ คงอยู่
นิจกาล	ตลอดเวลา	ไตรรัตน์	แก้ว 3 ประการ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
สรณา	ที่พึ่ง ความระลึก	ลาภ	ได้มาโดยไม่คาดคิด
หาญหัก	ใช้อำนาจ - ใช้ความกล้าทำให้แยกจากกัน	โทโส	ความโกรธ ความฉุนเฉียว
อดใจ	ยั้งใจ	สุขุม	รอบคอบ เก็บไว้
คร้ามกลัว	กลัว เกรง	โมโห	โกรธ

มิจฉา	ผิด ความผิด	พยาบาท	ผูกใจเจ็บและอยากแก้แค้น
กล่าวกล	พูดล่อลวงให้หลง – ให้เข้าใจผิด - ให้เสียเปรียบ	วิจิกิจฉา	ความลังเล ความสงสัย ความไม่แน่ใจ
เคลือบแคลง	สงสัย แคลงใจ ระแวง	กล	หลอกให้หลง
แม่น	เที่ยง แน่วแน่ ไม่ผิด	วางยา	ให้กินยาเพื่อรักษาโรค ลอบเอายาพิษให้กิน
อุทธัจจัง	ฟุ้งซ่าน ประหม่า อาย	ถนัด	ชำนาญ ชัด แม่นยำ ราวกับ
ตั้งตน	ยกของตัว ตั้งหลักฐาน	พระยาไกสรราช เจ้าแห่งสิงโต ผู้ยิ่งใหญ่
ราวี	รบ เบียดเบียนโดยใช้กำลังรังแก	อนึ่ง	อีกอย่างหนึ่ง
โสด	ทีเดียว ส่วน กระทงความส่วนหนึ่ง	ซบเซา	เงียบเหงา ไม่เบิกบาน
ละเมิน (ซ)	อาการแยกตัวให้พ้นจากสิ่งหนึ่งซึ่งเกี่ยวข้องอยู่	ทิฏฐิ	อวดดื้อถือดี
มาโน(มโน)	ใจ	ถือเอา	เอาไว้ในมือ เอาไว้ในใจ นับถือ ยึดเอาว่า
โรคเกิน	ไม่ทราบเกี่ยวกับโรคที่เป็น	ด่วน	รีบ รวดเร็ว
ครรไล	ไป	ยำ (ยำเกรง)	เคารพ นับถือ
โวหาร	ถ้อยคำที่พูดเล่นเป็นสำนวน	นบนอบ(ซ)	น้อมกายลงไหว้ นอบน้อม
ชอบที	เหมาะ ถูกใจ ถูกต้อง มีสิทธิ์ทำได้	ครูพัก	เรียนรู้จากการไปอยู่ด้วยชั่วคราวด้วยการจำ
วิตักโก	(วิตักกา) ความนึกคิด ความนึกคิดสิ่งที่ไม่ดี	วิหิงสา	ความคิดเบียดเบียน การทำร้าย
ราค	ความใคร่ในกามคุณ	สันดาน	อุปนิสัยที่มีมาแต่เกิด โรคลมจุกเสียดเรื้อรัง
วิจาโร	รู้หรือให้เหตุผลถูกต้อง	พินิจ	พิจารณา ตรวจตรา
ชอบกาล	ถูกเวลา	ยาญาณ	เรื่องยา
ต้องกัน	(ถูกกับโรค) เข้ากันได้	หิริกัง	ความละอายบาป
หยาบ	ไม่ละเอียด ไม่สุภาพ ไม่เรียบร้อย	ประหาร	ทำลาย ฆ่า ทำให้หมดไป
เสื่อมคลาย	ค่อยหมดไป น้อยลง ถอยความขลัง	อโนตัปปัง	ความเกรงกลัวบาป
บทบังคับ	ข้อกำหนดให้ต้องทำ	ที่แจ้ง	ที่เปิดเผย ที่คนรู้เห็นได้
ขาดในทาง	ไม่มีโอกาส ไม่มีผลได้รับ	คนพยาบาล	คนไข้
ประธาน	เริ่มต้น	วิตถาร	ละเอียด ถี่ถ้วน พิสดาร กว้างขวาง มากเกินไป
ชาย	(ลูกผู้ชาย) ผู้มีความรู้	ประเทียบ	(เทียบ) เปรียบ จัด แต่ง เอามาให้ติด
กระษัตริย์	ผู้ป้องกันภัย ชาตินักรบ พระเจ้าแผ่นดิน	ผ่านสมบัติ	ครองสมบัติ ครองเมือง
โอฬาร์	ใหญ่โต ยิ่งใหญ่	เข่นฆ่า	ฆ่าด้วยความโกรธแค้น
ลำเนา	ถิ่น เหตุ	ใจเบา	ไม่ยั้งคิด เชื่อง่าย
ห้อมล้อม	โอบรอบ แวดล้อม	ดำรง	ทำให้คงอยู่
ปิตตํ	น้ำดี น้ำจากต่อมตับ	วังหน้า	ที่ประทับอุปราช ตั้งอยู่ด้านหน้าวังหลวง
เขม้นหมาย	จ้องดู มุ่งโดยเฉพาะ	โยธา	ทหาร
หนทาง	ทาง	ทั้งสามแห่ง	ดวงใจ + ปิตตํ + อาหาร
คำโจทก์	(กล่าวยกโทษ) คำถาม คำกล่าวหา	ปรีชา	ความรอบรู้ จัดเจน
คำเฉลย	คำตอบ	ปุจฉา	ถาม
รักษา	ระวัง ดูแล ป้องกัน	เหลือกำลัง	เกินความสามารถ
พึงสำคัญ	ควรกำหนดจดจำ ต้องเข้าใจ – สังเกต - คะเน	มีอยู่สาม	ขั้นการเป็นไข้ 3 ระยะ

พึงสำคัญ

ควรกำหนดจดจำ ต้องเข้าใจ – สังเกต - คะเน

มีอยู่สาม

ขั้นการเป็นไข้ 3 ระยะ

เคราะห์	ส่งนำผลมาโดยไม่ได้คาดหมาย	โชคนาม	สิ่งที่นำผลมาให้โดยคาดหมายได้ยาก
เกินรู้	เกินความรู้ - ความสามารถ	ใช่	ไม่ใช่
วิสัยตน	ลักษณะที่เป็นอยู่ ความสามารถ	ขืนกระทำ	ไม่ควรทำแต่ยังกล้าทำต่อไปอีก
จบเรื่องที่ตนรู้	หมดความรู้ในเรื่องนั้น ๆ	โรคนั้นสู้	โรคร้ายแรงขึ้น รักษาโรคไม่หาย
ทำสุดมือ	ทำเรื่องที่เกินความสามารถ หมดความรู้ที่มีอยู่	อภิปราย	กล่าว พูดแสดงให้เห็นไว้
ชอบโรค	(ยา) ถูกกับโรค รักษาโรคได้	ทำชอบ	ทำดี ทำถูกต้อง
ระบอบ	แบบอย่าง	พระบาลี	พุทธพจน์ ไตรปิฏก
กุศล	สิ่งที่ดีที่ชอบ บุญ	อเนก	มาก
แจ้งกระจัด	(กระจะ) ชัดเจน รู้จริง รอบรู้	ถือใจ	ตามใจตัว มั่นใจ คิดทำตามใจ
จะหนี	จะไม่รับรักษา	แต่ไกล	แต่เริ่มต้น แต่เริ่มแรก
ในท่าทาง	สิ่งที่ปรากฏให้เห็น - ให้ทราบ	อำ	ปิดบัง เก็บ
แก่กล้า	มากขึ้น โรคร้ายแรงขึ้น	ต่อโรค	ต่อเมื่อโรค
เข้าระวาง	เป็นไปถึงขั้น	ตรีโทษ	อาการไข้หนักแสดง 3 อย่าง คือ เลือด ลม เสมหะ
ออกตัว	แก้ตัว	หินชาติ	เลว ความเลวทราม
เวรา	ความเดือดร้อนเพราะการกระทำของตัวเอง บาป	กรรม	การกระทำ
อบาย	ความไม่ดี ปราศจากความเจริญ นรก	แพร่งพราย	เปิดเผย
ขยาย	เปิดเผย กระจาย บอกให้ทราบ	อย่ายื่นแก้วแก่วานร ไม่ควรมอบสิ่งมีค่าให้แก่ผู้ไม่รู้คุณค่าของสิ่งนั้น
ทำยับ	ทำเสียหาย	โจทย์	พูดโอ้อวด
ขจร	กระจาย แพร่ไป	เสียแรง	ลงแรงไปแล้วแต่ไม่ได้ผลสมความต้องการ
เค้ามูล	เหตุเดิม สิ่งที่เป็นเครื่องกำหนดหมายบอกให้รู้	สามหาว	คำหยาบ พูดไม่ดี
พุทธไสย	ความรู้ทางพุทธศาสนาและศ.พราหมณ์ - ความรู้อื่น ๆ - ความรู้พิเศษ
แต่สัก	เพียงแต่ว่า.....เท่านั้น	จำเนียร	เชี่ยวชาญ นาน ช้า
ปาง	เมื่อ	สุศิวาลัย	ที่อยู่ที่ดี (สวรรค์)
ราย	เรียงกันเป็นแถว เป็นระยะ ๆ	ถม	มาก
ประมาทใจ	ขาดความระมัดระวังเพราะทะนงตัว	ดังนั้นแท้	ของนั้นจริง เป็นของจริง
เป็นการ	ได้ผล สำเร็จ	โดยโวหาร	ใช้สำนวนในการพูด ใช้คำพูด
พลันหาย	หายได้ทันที หายไข้เร็ว	ครุกรรม	กรรมหนัก บาปหนัก
บรรจบ	ใกล้ชิดติดต่อกัน ทำให้เข้ากันสนิท	เพศไข้	ชนิดของไข้ ลักษณะไข้
วาตา	ลม	กำเดา	ความร้อน อาการที่เกิดจากไข้มีเลือดออทางจมูก
บังอาจ	ทะนงใจ ล่วงเกิน ไม่เกรงกลัว	แรงโรค	โรคร้ายแรงทำให้เจ็บหนัก
ว่าแรงยา	บอกว่าเป็นประสิทธิภาพของยา	อำเภอใจ	ทำตามใจตัวไม่ยอมรับฟังความคิดผู้อื่น
อันเคยยา	ใช้ยาได้ถูกกับโรค	แปรปรวน	เปลี่ยนไปเปลี่ยนมา
เคราะห์ครอบ	สิ่งที่ไม่ดีมาทำให้เหตุการณ์เปลี่ยนไป	หันหวน	หมุนเวียนกลับ
ทบทวน	กลับเป็นขึ้นมาอีก	ผิดที	ไม่ถูกโอกาส ไม่ถูกเวลา
อวดยา	อวดอ้างสรรพคุณยา	ทำไม่รู้ทำ	ทำไปทั้งที่ไม่ทราบว่าต้องทำอะไรบ้าง ทำไม่เป็น
นิยมใจ	ชื่นชอบใจ	โรคระยำ	โรคหนักขึ้น โรคร้ายแรงขึ้น
ภิยโย	( ภิญโญ) ยิ่งขึ้นไป	วัฒนา	ความเจริญ ความงอกงาม
ระยำ	ชั่วช้า	ยับ.....เยิน	ยู่ ย่น บานออกเพราะย่น

หมิ่นเมิน	มองข้ามไปเพราะดูถูกว่าไม่ดีจริง-ไม่เก่งจริง	ถนอม	รักษา
โดยด่วน	รีบทำ	ผิ	แม้ว่า หากว่า
เสียท่า	พลาดพลั้ง	ยาผาย	ยาระบาย ยาถ่าย ยาขับลมออกทางทวาร
บรรจุถ่าย	ใส่ลงไปให้ถ่าย	จนถึงดี	จนน้ำดีออกมา
เป็นตรี	ขั้นตรีทูต ตรีโทษ ไข้หนักขั้นสุดท้ายจวนตาย	ยากวาด	ยาที่ปรุงแล้วบดละลายน้ำใช้สำหรับกวาดคอ
อาจ	กล้า