สัมผัส
สัมผัส คือ คำที่มีเสียงคล้องจองกัน แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท คือ
๑. สัมผัสนอก - สัมผัสใน
๒. สัมผัสสระ - สัมผัสอักษร
๑. สัมผัสนอก – สัมผัสใน มีลักษณะ ดังนี้
สัมผัสนอก |
สัมผัสใน |
๑. มีคำคล้องจองต่างวรรคหรือต่างบท๒. เป็นลักษณะบังคับในคำประพันธทุกชนิด |
๑. คล้องจองภายในวรรคเดียวกัน |
๒. สัมผัสสระ – สัมผัสอักษร มีลักษณะ ดังนี้
สัมผัสสระ |
สัมผัสอักษร |
๑. เป็นพยางค์เปิดที่มีคำคล้องจองด้วยเสียงสระ |
๑. พยัญชนะต้นใช้อักษรชนิดเดียวกัน เช่น |
กาพย์ เป็นคำประพันธ์ประเภทเดียวกับฉันท์ แต่ไม่บังคับครุ ลหุ กาพย์ที่นักเรียนจำเป็นต้องเรียนรู้มีอยู่หลายชนิด เช่น กาพย์ยานี ๑๑ กาพย์ฉบัง ๑๖ กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ กาพย์เห่เรือ กาพย์ห่อโคลง เป็นต้น
กาพย์ยานี ๑๑
กาพย์ยานี๑๑ นิยมแต่งเป็นบทสวด บทเห่เรือ บทพากย์โขน บทสวดสรภัญญะ และนิยมแต่งเนื้อความเชิงพรรณนาชมสิ่งต่าง ๆ หรือแสดงความโศกเศร้า
ตัวอย่าง
ฉันทลักษณ์
คณะ ๑ บาท = ๑๑ คำ
๑ บาท = ๒ วรรค วรรคหน้ามี ๕ คำ วรรคหลังมี ๖ คำ
๑ บท = ๒ บาท บาทแรก เรียก บาทเอก
บาทสอง เรียก บาทโท
คำท้ายวรรคห้าม คำตาย, คำมีรูปวรรณยุกต์